Waarom zou je nog vasttapijt kopen als je het kan huren? Dat is beter voor het milieu. Als je gehuurde tapijt versleten is, maken ze er gewoon weer nieuw tapijt van. Zelfs de chemische industrie ziet toekomst in eco-leasing. In Vlaanderen start binnenkort een proefproject. Huren wordt de nieuwe milieuhype.

Jan de Zutter

In Nederland is het al goed ingeburgerd, in ons land komt het stilaan uit de startblokken; Cradle to Cradle (C2C), het nieuwe businessmodel om een duurzame, afvalloze economie te ontwikkelen. Het concept werd gelanceerd door de Duitse chemicus Michael Braungart en de Amerikaanse architect William McDonough. Letterlijk betekent Cradle to Cradle ‘van wieg tot wieg’. De levenscyclus van de meeste producten gaat helaas ‘van wieg tot graf’; van de fabriek, via de verbruiker, naar het stort. Als we producten slim ontwerpen, zegt Braungart, kunnen ze op het einde van hun levensloop opnieuw basisgrondstof worden. ‘Afval is voedsel’, luidt dan ook de ondertitel van het boek Cradle to Cradle van Braungart en McDonough.

Een bedrijf dat zich groen wil profileren, roept vandaag luid dat het minder energie verbruikt, minder schadelijke stoffen loost, minder kostbare grondstoffen verbruikt… Eco-efficiëntie heet dat. Braungart moet daar groen om lachen. “Als je je kind minder slaat, ben je als ouder toch niet goed bezig,” zegt hij. “We moeten niet efficiënt, maar effectief zijn. We moeten de dingen niet minder slecht, maar meteen goed doen.” Verschillende bedrijven hebben begrepen dat een slimme productie goed kan zijn voor de zaken. Het Zwitserse bedrijf Roher, dat kantoormeubilair maakt, is overgestapt op C2C-productie. De knipselresten van hun meubelbekleding worden nu gebruikt als compost voor aardbeikwekers. Ook de Belgisch-Nederlandse tapijtenfabrikant Desso heeft het roer drastisch omgegooid. Dit jaar brengen ze de eerste C2C-tapijttegels op de markt. De garens van hun tapijttegels kunnen gedepolymeriseerd worden, zodat er nieuwe garens en dus nieuw tapijt van gemaakt kan worden. “Tegen 2020 willen we een volledig C2C-bedrijf zijn,” zegt marketing manager Rob Kragt. “Maar we lopen al voorop op ons schema. Ten laatste in 2011 brengen we ook het eerste C2C-kamerbreed vasttapijt op de markt.” En ja, C2C is goed voor de zaken. “Het heeft een positief effect op ons marktaandeel. We merken ook dat we veel crisisbestendiger zijn dan onze concurrenten.” Ook het West-Vlaamse textielbedrijf Clarysse ziet heil in C2C. Zij wonnen met hun sojahanddoeken vorig jaar de Vlaamse cradle-to-cradleprijs van voormalig minister Van Brempt. Maar ook Vlaamse bedrijven als Roltex (dienbladen), Babymatters (trainingspotjes) of Gyproc (gipsplaten) zijn de C2C-weg ingeslagen.

Inmiddels is ook de belangstelling bij de overheden toegenomen. Zij beseffen dat de economie gebaat is bij innovatie. Cradle to Cradle vernieuwt de businessmodellen en dat zal nieuwe jobs opleveren. In de hoop die vernieuwende bedrijven én de nieuwe banen die ze creëren naar zich toe te trekken, heeft Nederlands Limburg zich gelanceerd als de Cradle to Cradle Valley van Europa. De Wereldtuinbouwtentoonstelling Floriade 2011 in Venlo is er volledig als een Cradle to Cradle evenement opgezet. Vlaanderen hinkt nog achterop, maar ook onze overheden tonen stilaan belangstelling. Eind vorig jaar gaf Braungart een workshop bij Vlaams minister van innovatie Ingrid Lieten en dit jaar zal de Duitse chemicus het Vlaamse, Brusselse en Waalse parlementen informeren over C2C. Aan de Vlerick managementschool starten er dit jaar C2C-opleidingen voor bedrijven en overheden. Want voor ondernemers verandert er wel wat als ze de stap naar C2C zetten. Ze moeten bijvoorbeeld nadenken over nieuwe businessmodellen. Nu grondstoffen schaars en duur worden, wordt het steeds interessanter om ze zo zuiver mogelijk terug te krijgen. En als je ze terug wilt, waarom zou je ze dan eerst verkopen? Cradle to Cradle-bedrijven denken daarom hardop aan eco-leasingformules. “Het terugnamesysteem van C2C-producten betekent dat tapijt een restwaarde krijgt,” zegt Rob Kragt. “Dan kom je automatisch bij leasingsystemen uit. Wij denken ook aan huurformules; eco-renting. We starten nu in Nederland, in samenwerking met verschillende banken, een huurexperiment. We zijn op zoek naar een stabiele partner die via eco-renting tapijttegels wil huren. Eigenlijk verkopen we dan geen tapijt meer, maar leveren we een comfortdienst.”

Bij het Vlaamse radiatorenbedrijf Jaga hebben ze ook begrepen dat je “comfort in de vorm van warmte” kan verhuren. “Grondstoffen worden steeds schaarser,” zegt Jan Kriekels, de bevlogen topman van radiatorenfabrikant Jaga. “De prijspolitiek van het neoliberalisme is gericht op korte termijndenken. We maken minderwaardige producten en verspillen grondstoffen omdat dat op korte termijn veel geld opbrengt. Zo zijn we in een junkmaatschappij terecht gekomen. We moeten duurzamer omspringen met grondstoffen. Dat betekent dat producten véél duurder zullen worden; zo duur dat een gemiddelde consument ze niet meer zal kunnen betalen. Althans niet in een koopformule. We zullen dus het hele systeem moeten veranderen. Ik spreek dan ook niet meer van productinnovatie maar van value innovation, het vernieuwen van waarden. Mensen zullen geen producten meer kopen, maar diensten. Warmte wordt een comfortdienst. Daarvoor werken we nu samen met softwareontwikkelaars, energieleveranciers en banken. Zo zullen we inderdaad die diensten kunnen verhuren. Mensen kopen dan geen centrale verwarming meer, maar huren hoogwaardige en gecombineerde comfortdiensten voor de woning. Verwarming met zonne-, wind of geo-energie zal niet enkel dienen om je huis te verwarmen, maar ook de kas in de tuin waar je je groeten kweekt. Want we zullen ons voedsel dichter bij huis moeten kweken. Via het computerprogramma halen we de CO2 die je in huis uitademt uit de lucht. De CO2 gaat dan naar je plantenkas als voeding voor je groenten, die je daarna zuurstof terug geven. Eco-leasing is meer dan een radiator verhuren; het is nadenken over een volledige omschakeling naar een duurzame samenleving.”

In de toekomst zullen huurformules op veel meer producten toegepast worden. We kopen geen tv-toestel meer maar huren enkele duizenden uren ‘kijkplezier’, we kopen geen vensterglas meer, maar twintig jaar ‘doorkijkcomfort’, we kopen geen auto meer, maar 100.000 kilometer ‘rijcomfort’. Dat laatste staat ons te wachten als de elektrische auto commercieel op de markt wordt gebracht. De batterijen van dergelijke auto’s zijn zo duur dat ze een elektrische auto onbetaalbaar maken. Behalve wanneer de batterijen geen onderdeel meer uitmaken van de auto, maar geleased kunnen worden. En dat is precies waar de autoconstructeurs nu mee bezig zijn. Zelfs de chemische industrie ziet de opportuniteiten. Chemische producten hebben immers een kwalijke reputatie. Dat zou kunnen veranderen als chemical leasing ingang vindt bij de bedrijven. Vandaag draait de chemische industrie nog op de verkoop van grote volumes chemicaliën.  Volgens de United Nations Industrial Development Organisation (UNIDO) moet dat evolueren naar een dienstgericht businessmodel, via de ‘verhuur’ van chemicaliën. De gebruiker betaalt dan enkel voor de prestaties van de chemicaliën. Dat gebeurt vandaag al in verschillende proefprojecten waarbij ontvetters om machines te onderhouden, gehuurd worden. De troep wordt daarna door de verhuurder gezuiverd en opnieuw gebruikt. De producent en de leverancier van de chemicaliën krijgen een grotere verantwoordelijkheid. Zij zullen zich moeten ontfermen over de hele levenscyclus van hun chemische stoffen. Als ze er in slagen om de cirkel helemaal te sluiten, dan verlossen ze chemicaliën meteen ook van hun kwalijke reputatie. Vandaag loopt er in Vlaanderen, in samenwerking met OVAM een proefproject om chemical leasing van de grond te krijgen. In maart zal de eerste oproep gelanceerd worden om Vlaamse KMO’s warm te maken voor chemical leasing.

In de toekomst zullen we producten die we vandaag kopen, veel vaker leasen of huren. Dat zal ons wellicht producten opleveren die een veel hogere kwaliteit hebben en waarvan de grondstoffen op het einde van de levenscyclus opnieuw gebruikt kunnen worden. De nieuwe diensten zullen wellicht nieuwe problemen veroorzaken. Wat gebeurt er als de dienstverlener failliet gaat? Wat gebeurt er met je geleasd vasttapijt als je verhuist? Hoe lang zullen huur- of leasingcontracten lopen? Hoe het precies zal gaan, weten we nog niet; maar dat de omschakeling er aan komt staat vast.

www.C2Cplatform.be

www.chemicalleasing.com